Merkez Sur ilçesinde 4’üncü nesil olarak çanak çömlek satan Mehmet Özkalkan, el emeğiyle işledikleri çömleklerin garantili olduğunu, özel olarak ürettikleri 10 çeşit modeli toptan ve perakende olarak esnafa sattıklarını söyledi.

Şehir büyüdükçe kaldığı yerde yabancılaştığını belirten Özkalkan, “Çarşıdaki çerezci, tatlıcı ve baharatçılar yüzünden dükkan kiralayamıyorum. 55-60 bin lira kira istiyorlar. Bizim yaptığımız bu el emeğiyle kirayı ödememiz mümkün değil. Şu anda çanak çömlek aklınıza ne gelirse hepsini el emeğiyle yapıp satıyorum. Bende olan çömlek garantili, fabrikasyon değil. Çarşıdaki helvacı bile çömlek satıyor bırakın ben kendi işimi yapıp satayım. AVM’lerde çömlek satıyorlar hepsi fabrikasyon. Yemeği yaptığın zaman kokuyor, patlıyor benim yaptıklarımın hepsi el yapımı doğal ve dağ çamurundan yaptırıyorum” dedi.

Çömlekleri yalnızca bahar ayında yaptırdıklarını, kışın yaptırınca toprağın sağlıksız olduğunu ve koku yaptığını ifade eden Özkalkan, “Toprak, güneşin kendi ısısında doğal haliyle nemini kusup kuruması gerekiyor. Bazıları çakma yapıyor gelip benden alıp kalıbını çıkarıp sağlıksız bir şekilde yapıyor. Vatandaş da anlamıyor, alıyor emeğimizi çalıyorlar hakkımızı arayamıyoruz” diye konuştu.

Silikondan kalıplarını çıkardıktan sonra dökümlerini kardeşiyle beraber yaptıklarını belirten Özkalkan, “Kuruduktan sonra boyasını yapıyorum ve 10 aşamadan geçerek tamamlıyorum. Şu anda bende olan çeşit Güneydoğu’da hiçbir bölgede yok” şeklinde konuştu.

Ayvacık ilçesinde, üretimi çok zahmetli olan ve kök boya kullanıldığı için renkleri solmayan Osmanlı’dan kalma yaklaşık 500 yıllık el dokuması halıcılığı unutulmaya yüz tuttu. İş insanı Mehmet Ünal Şahin, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Ayvacık’taki el dokuması halıcılığı kültürünü yaşatmak ve gelecek nesillere aktarmak için 500’ün üzerinde oluşturduğu Ayvacık halıları koleksiyonunu gözü gibi bakıyor. Osmanlı’dan kalma 500 yıllık el dokuması halıcılık kültürünün yok olmasını istemeyen Mehmet Ünal Şahin, halıları yılda bir kez güneşe çıkarıyor. Çeyrek, seccade, taban, kelle boyunda içerisinde 100 yıllık geçmişi bulunan, üzerine işlenen motif ve desenlerle bir çok duygu ve hikayeyi de içinde barındıran 500’ün üzerinde Ayvacık halıları yaklaşık bir hafta güneşte kalıyor. Sonrasında depoda kuru yerde istifleniyor. Drone ile görüntülenen halılar, görsel şölen oluşturdu.

Ayvacık’ta el dokuma halıcığı yapan kimsenin kalmadığına dikkat çeken iş insanı Mehmet Ünal Şahin, “Bu kültürü devam ettirelim. Atkı, argaç ve çözgü ipi. Üçü de ayrı bir büküm olur. Bu bir sanattır. Bu sanatı yıllarca okuması, yazması olmayan analarımız, nenelerimiz yaptı. Muazzam bir mühendislik düşüncesi. Bizi şuanda ilgilendiren ve okumaya çalıştığımız halılar üzerindeki sembollerdir. Halılar üzerindeki semboller organik değil, geometriktir. Geometrik desenler kesişir. Bunlardan çok ifadeler çıkarmışlardır. Halılarda bunların dokunuş şekillerine göre isim almıştır. Bizim için önemli olan turna kuşlarının uçuşunu sembolize etmiştir. Aynı zamanda orada bereketi sembolize etmiştir. Genç kızlar hayatları boyunca çocuklarına kalabilecek çeyiz dediğimiz halıları yapmışlardır. Evlerinde vardır. Evleneceklerinde yada evlendiklerinde damada, sonuçta görücü usulü ile evlenme var. Direk söyleyemediklerini halı üzerinden söylerler. Şiir gibi o halının içinde duygu ve düşüncelerini hitap eder. Kadınlarımızın, kızlarımızın yanında erkeklerimiz de halı dokurdu. Maalesef son zamanda hiç kalmadı. Hiç kimse halı dokumuyor” dedi.

Ayvacık ilçesinde, Osmanlı’dan kalma 500 yıllık kök boya ile yapılan el dokuması halıcılık kültürüyle dedesinin de halı biriktiğini, kendisinin de keyifle bu halıları biriktirdiğini kaydeden Mehmet Ünal Şahin, “Bu kültürü gelecek nesillere de bırakmak istiyorum. Onun için bu halıların iyi bir bakıma ihtiyacı var. Yılda bir defa bu halıları güneş tarlası diye geniş alanlara yayıyorum. Burada bir hafta, 10 gün güneşliyor. Sonra depomuza kuru yere istiflemeye götürüyorum. Kültürel değerlerimizi yaşatalım. Halılarımız 100 yıldan günümüze kadar gelir. Daha eskisi yok. Daha eski halılar artık antika olmuş niteliktedir ve kullanılan evlerde vardır. Bu halıların doğal, kök boya olması daha fazla uzun ömürlü olmasını sağlıyor. Bu halıları, güve ve rutubetten koruyacaksınız. Güneşlendireceksiniz. Arada bir istif bozup, yeniden yapacaksınız. Zaten bu kültürler yok oluyor. Ama bu el dokuma insanlarla birlikte gidiyor, eriyor, çürüyor. Mutlaka ve mutlaka bu kültürün yaşatılması lazım. Bunlar koruma altına alınmalı. Buda bir vatandaşlık görevidir. Gelecek nesillere bu kültürün akımını, ne anlattığını anlatma bakımından önemli bir faktördür. Bu halılar bir bina altına, bir koruma altına alınabilir. Artık el dokuması halıcılık kültürünün son dönemleri yaşanıyor” diye konuştu.

Devletin bu halıları koruma altına alması gerektiğini de dikkat çeken Mehmet Ünal Şahin, Azerbaycan’da el dokumalarıyla ilgili müze yapıldığını belirtti. Azerbaycan’da, İran’da ve Afganistan’da halıcılığın ünlü olduğunu da kaydeden Şahin, “Koleksiyonumda sadece ve sadece Ayvacık’ta dokunan halılardan ibarettir. Değişik bölgelerin halıları yoktur. Bu koleksiyon halılar sadece Ayvacık bölgesi kültürüne aittir. Başka bölge halısı bulundurmadım ve o halılara yatırım yapmadım” şeklinde konuştu.

Türkiye’de ilk kez yerli arp üreten ve Türkiye’nin tek barok arp sanatçısı olan 32 yaşındaki Zeynep Öykü, 13 yaşında yurtdışında bir müzik mağazasının vitrininde arpı gördü. O an bu enstrümanı çalmak için ders almaya karar veren Öykü, vitrinde gördüğü arpı satın aldı. Türkiye’de uzun zaman arp öğrenebileceği hoca bulamayan müzisyen Öykü, ilk derslerini Ceren Necipoğlu’ndan aldı. Eğitimine yurtdışında çeşitli hocalarla devam eden arp sanatçısı, Türkiye’ye döndüğünde kendi öğrencilerini yetiştirmeye başladı. Öğrenci sayısı arttıkça arp bulmakta zorlanan Öykü, enstrümanı üretmek için harekete geçti. Üretim için de önce yurtdışında eğitim alan Öykü, Bilecik’e yerleşerek burada bir merkez kurdu. Enstrümanları da burada eşiyle birlikte üreten Öykü, gelen talepler üzerine dünyanın farklı yerlerine arp gönderiyor. New York’ta ‘Peri Kraliçesi’nin arplarını da seslendiren Zeynep Öykü, verdiği konserlerle de Türkiye’yi temsil ediyor.

“Ülkedeki tek barok arp sanatçısıyım”

Türkiye’deki tek barok arp sanatçısı olduğunu ifade eden Zeynep Öykü, “Ülkedeki çok az sayıda arp sanatçısından biriyim. Ülkedeki tek barok arp sanatçısıyım. Erken dönem müziği üzerine çalışıyorum. Klasik arp eğitimi aldım ancak daha sonra barok dönem ve daha da gerisi Rönesans ve Orta Çağ müziklerine ilgi duyarak bu dönemlerin arplarını çalmaya başladım. Bugünde ülkemizde dönem müziği icra ediyorum. Arp gerçekten dünyada da az bilinen bir çalgı, sadece Türkiye’ye özgü bir durum değil. Hatta Türkiye olarak arp sanatı konusunda birçok ülkenin ilerisindeyiz. Çalmasının zor olması, üretiminin çok zor olması bununda fiyatının çok yüksek tutulması, ulaşımının zor olması yıllar boyu bu çalgıyı biraz daha insanlar uzak tutar hale getirmiş. Bu bugün için geçerli değil. Tarihte de böyle gerçekten küçük bir zümrenin çaldığı bir çalgı olarak kalmış. Bizim sazımız gibi İrlanda’nın halk şarkılarına ve türkülerine eşlik eden bir numaralı enstrümanı arptır. Sadece İrlanda’da halka mal olmuş bir çalgı olmuş. Onun dışında üst zümrenin çaldığı bir çalgı” dedi.

“Tesadüfen bir müzik mağazasının vitrininde arpla karşılaştım”

Küçük yaşlarda yurtdışında bir müzik mağazasının vitrininde arpla tanıştığını anlatan Öykü, “Ben aslında ressam olmak istiyordum. Resim de yapıyordum, hayalim buydu. Müziği de hobi olarak yapıyordum. Çocukluğumda piyano ve gitar çalıyordum. Yurtdışında bir resim kampına gitmiştim. Küçüğüm daha ilk kez yalnız yurtdışına çıkıyorum. Liseye başlamamıştım henüz. Orada yolda yürürken tesadüfen bir müzik mağazasının vitrininde arpla karşılaştım. Arp diye bir şeyin varlığını biliyordum ama fiziksel olarak bir arp görmemiştim. İlk gördüğüm arp, ilk aldığım arpım olmuş oldu. O mağazaya girip o arpı satın aldım. Bütün kamp için kullanacağım parayı arpa vermiştim. Sonra ailemi arayıp para kalmadı dediğim için fırça yemiştim. O arp oldukça küçük ve kötü bir arptı. Aslında bakarsanız piyasadaki en kalitesiz arptı. Türkiye’ye döndüğümde uzun süre hoca bulamadım. Benim 7’den 70’e değil, 5’den 80 yaşına kadar öğrencilerim var. Türkiye’de büyük zorluklarla hoca bulduktan sonra ilk derslerimi Ceren Necipoğlu’ndan aldım. Daha sonra dersler için yurtdışına gitmeye başladım. Yurtdışında çeşitli hocalarla çalıştım. Sonrada zaten kendimi barok arpa sardım” ifadelerini kullandı.

“Eğer arp üretebiliyor olmasaydık ona ulaşmam çok zor olurdu”

Arp üretmeseydi enstrümana ulaşmasının çok zor olduğuna değinen Müzisyen Öykü, “Dönem çalgısına ulaşmak çok kolay değil. Şu an barok arp çalıyorum. Eğer arp üretebiliyor olmasaydık ona ulaşmam çok zor olurdu. Arp üretmeye yokluk, imkansızlık ve zorluklar nedeniyle karar verdik. Her zaman içimde ülkemizde arp üretilsin diye bir istek vardı. Genel de benim bu düşüncem üçüncü bir kişiyle birlikte oluyordu. Enstrüman yapımcısı bir kişiyle ortak bir proje yapılır ve arp üretilir. Bu şekilde denemelerim olmuştu. Her seferinde başarısız oldu. Arpın üretimi diğer çalgıların üretiminden çok farklı dolayısıyla çok iyi bir çalgı yapımcısı, çalgı yapımında okumuş ve gerçekten işini bilen birisi de olsa sıfırdan başlıyor. Temelden prensip olarak arp diğer çalgılardan çok farklı. Ben çalgı yapan birinin arpta yapabileceğini düşünerek bir yanılsamaya uğruyormuşum.

Bunu artık kendimiz yapmalıyız diye karar verdim. Amerika’da benim arpımı üreten ustadan eğitim aldım. Eşim Ali Öztürk ile birlikte aldık. Gitar ürettiği için temel bilgileri vardı. Eğitim aldığım hocalarımız destekleriyle, her adımda yanımda olmalarıyla bu işi başardık. Arp eğitimi veriyorum. Çok fazla öğrencim var gerçekten. Hobi olarak arp çalan çoğu kişi benim öğrencimdir. Dolayısıyla arpı onlara hiçbir zaman yetiştiremiyordum. Ben kendi açığımı kapatmak istiyordum. Şimdi kendi açığımı kapatmanın dışında ürettiğimiz arplar gerek görüntüsü gerekse sesi olarak kalitesini gösteriyorlar. Yurtdışında çok fazla talep gelmeye başladı. Geçen gün Avustralya’dan birisi sordu. Mısır’a, Suudi Arabistan’a, Japonya’ya gönderdik. Geçtiğimiz 2-3 ay içinde Amerika’ya ve Afrika’ya gönderdik. Yurtdışından da ilgi olmaya başladı. Kendi öğrencilerimin açığını kapatırım diye düşündüğüm şey şu anda beklediğimden fazla bir ilgiyle karşılanıyor. Gittikçe de büyüyor. Çok memnunum tabii bu durumdan” şeklinde konuştu.

“Barok arp çalmak istediğimde hayalim o büyük opera sahnesinin içinde olmaktı”

Lise çağlarından bu yana çeşitli konserler yaptığını aktaran Zeynep Öykü, “Kendi projelerimi sahnelemeye 2016-2017 yılında başladım. Zaman geçtikçe daha spesifik, daha dönem müziğinde ve besteciler üzerinde projeler yapmaya başladım. Şimdi de barok arp ‘arpa doppia’ enstrümanını çalıyorum. Şuan ülkemizde tek kişi olmamın yanı sıra dünyada çok az kişi var. Barok arp daha çok opera için önemlidir. Çeşitli yerlere dünyada çalabilen az kişiler davet ediliyor. Bu yaz New York’ta ‘Peri Kraliçesi’nin arplarını seslendirdim. Önümüzdeki sene tekrar başka bir opera projesi için davet edildim. Benim için gerçekten çok heyecan verici çünkü barok arp çalmak istediğimde benim de hayalim o büyük opera sahnesinin içinde olmaktı” diye konuştu.